Acil durum eylem planı nedir, kimler hazırlamak zorunda?
Risk değerlendirmesi olayların yaşanmamasına odaklanır; acil durum planı ise buna rağmen bir olay yaşandığında zararı sınırlamanın yolunu tarif eder. Bu yüzden plan, risk değerlendirmesinde öngörülen olası acil durumlardan yola çıkar ve onunla birlikte güncellenir.
Acil durum planı, çalışan sayısı ve tehlike sınıfı ne olursa olsun her işyeri için gereklidir; mevzuat yenileme süresini üç tehlike sınıfının her biri için ayrı ayrı belirler. Fark planın kapsamındadır: tek katlı bir büronun planı birkaç sayfa tutar, kimyasal depolayan ve vardiyalı çalışan bir fabrikanın planı ise bölüm bölüm senaryolar içerir.
Acil durum eylem planında neler bulunur?
- Senaryolar: Yangın, deprem, patlama, gaz kaçağı, kimyasal döküntü, ciddi yaralanma gibi işyerinizde yaşanabilecek olaylar ve her biri için yapılacaklar.
- Görev dağılımı: Ekiplerdeki kişilerin adları, vardiyaları ve görevleri; olay yerini kimin yöneteceği.
- Haberleşme: Alarmın nasıl verileceği, 112'yi kimin arayacağı, yöneticilere hangi sırayla ulaşılacağı.
- Tahliye krokisi: Kaçış yolları, çıkışlar, toplanma alanı, söndürücü ve ilk yardım dolabı yerleri; her kat ve bölüm için ayrı kroki.
- Sayım: Toplanma alanında çalışan, ziyaretçi ve taşeron personelin nasıl sayılacağı, eksik çıkan kişinin kime bildirileceği.
- Güvenli duruma alma: Elektrik, gaz ve basınçlı hatların kim tarafından, nereden kesileceği; tezgâhların nasıl durdurulacağı.
- Özel ihtiyaçlar: Hareket kısıtı olan çalışan ve ziyaretçilerin tahliyesine kimin eşlik edeceği.
Planı hazır bir şablondan değil, sahada yürüyerek çıkarıyoruz. Kilitli tutulan bir çıkış kapısı, otopark trafiğinin ortasındaki bir toplanma alanı ya da istif arkasına gizlenmiş bir söndürücü ancak yerinde görülür.
Acil durum ekipleri kaç kişiden oluşur?
Yönetmelik, 1 Ekim 2021'den beri her işyerinde dört acil durum ekibinin kurulmasını zorunlu tutar: söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım. İlk üç ekipteki destek elemanı sayısı tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre belirlenir. İlk yardım ekibi bu kurala bağlı değildir; İlkyardım Yönetmeliğine göre hesaplanan sayıda sertifikalı ilkyardımcıdan oluşur. Tabloda ikisini yan yana gösterdik.
| Tehlike sınıfı | Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her birinde | İlk yardım ekibinde ilkyardımcı | 90 çalışanlı örnek |
|---|---|---|---|
| Az tehlikeli | Her 50 çalışana kadar 1 | Her 20 çalışan için 1 | Üç ekibin her birinde 2 kişi, ilk yardım ekibinde 5 ilkyardımcı |
| Tehlikeli | Her 40 çalışana kadar 1 | Her 15 çalışana kadar 1 | Üç ekibin her birinde 3 kişi, ilk yardım ekibinde 6 ilkyardımcı |
| Çok tehlikeli | Her 30 çalışana kadar 1 | Her 10 çalışana kadar 1 | Üç ekibin her birinde 3 kişi, ilk yardım ekibinde 9 ilkyardımcı |
"Kadar" ifadesi nedeniyle küsurat yukarı tamamlanır: tehlikeli sınıfta 40 çalışana kadar her ekipte 1, 41–80 çalışanda 2, 81–120 çalışanda 3 destek elemanı gerekir. Bu sayılar asgaridir. Vardiyalı çalışıyorsanız her vardiyada, birden fazla binanız varsa her binada görev yapacak kişi bulunacak şekilde planlıyoruz. İlkyardımcı sayınızı İSG yükümlülük hesaplayıcısı ile hemen görebilirsiniz; sertifika ve güncelleme süreci için ilk yardım eğitimi sayfamıza bakın.
Ekip üyelerinin görevlerini uygulamalı olarak bilmesi, listede adlarının yazmasından daha önemlidir. Ekip eğitimlerini tatbikat takvimi ve İSG eğitimleri planıyla birlikte düzenliyoruz.
Acil durum planının geçerlilik süresi ve yenilenmesi
Acil durum planı çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenir. Bu süreler bir üst sınırdır; işyerinde veya yakın çevresinde planı etkileyen bir değişiklik olduğunda plan süre dolmadan tamamen ya da kısmen yenilenir. Pratikte şu durumlarda planı beklemeden güncelliyoruz:
- Risk değerlendirmesi yenilendiğinde
- Bina, yerleşim, çıkış veya toplanma alanı değiştiğinde
- Yeni bir kimyasal, yanıcı madde ya da basınçlı ekipman geldiğinde
- Yakın çevrede yeni bir tehlike doğduğunda; örneğin yan parselde tehlikeli madde depolayan bir tesis açıldığında
- Ekip üyelerinden biri ayrıldığında veya vardiya düzeni değiştiğinde
- Tatbikatta planın aksayan bir yönü ortaya çıktığında
Yangın tatbikatı ve tatbikat raporu
Tatbikat, tehlike sınıfı fark etmeksizin yılda en az bir kez yapılır. Amacı, planın kâğıt üzerinde değil sahada işleyip işlemediğini görmektir; bu yüzden senaryoyu risk değerlendirmenizdeki en olası ya da sonucu en ağır olaylardan seçiyoruz.
- Senaryo, tarih ve gözlemci noktaları sizinle birlikte belirlenir; üretimi gereksiz yere aksatmayacak bir zaman seçilir.
- Alarmdan toplanma alanındaki sayımın bitişine kadar geçen süre tutulur.
- Ekipler kendi görevlerini uygular: söndürücü kullanımı, enerji kesme, yaralı taşıma, kapı ve geçiş kontrolü.
- Tatbikatın hemen ardından katılımcılarla kısa bir değerlendirme yapılır.
Tatbikat formunda (tatbikat raporu) neler bulunur?
Her tatbikattan sonra tatbikat formu hazırlamak zorunludur; yönetmelik formda tatbikatın tarihini, görülen eksiklikleri ve bunlar için yapılacak düzenlemeleri ister. Biz forma senaryoyu, sayım sonucunu, tahliye süresini, gözlenen aksaklıkları (duyulmayan alarm, kapalı çıkış gibi) ve her aksaklık için sorumlu ile termini de ekleriz. Plan, tatbikat sonuçlarına göre gözden geçirilip düzeltilir.
Acil durum dosyası kontrol listesi
Denetimde ya da gerçek bir olayda aranacak belgelerin tam ve güncel olup olmadığını şu listeyle kendiniz kontrol edebilirsiniz:
- Tarihli ve yenileme süresi dolmamış acil durum eylem planı
- Her kat ve bölümde görünür yere asılmış tahliye krokileri
- Ekip listeleri, vardiya bilgisi ve iletişim numaraları
- İlkyardımcı belgeleri ve bitiş tarihleri (belge 3 yıl geçerlidir)
- Son tatbikatın formu ve aksaklıkların giderildiğini gösteren kayıtlar
- Yangın söndürücü ve yangın tesisatının güncel periyodik kontrol raporları
Ankara'da acil durum planı ve tatbikat sürecimiz
Ankara İvedik OSB'deki ofisimizden yürüttüğümüz hizmette acil durum planı ilk günden risk değerlendirmesi ve yıllık çalışma planıyla birlikte ele alınır. Ön görüşme ve keşifte binayı, çıkışları ve toplanma alanını yerinde görürüz; sözleşme ve İSG-KATİP onayının ardından planı ve ekipleri sizinle birlikte oluştururuz. Sonrasında düzenli ziyaretlerde ekip listesini, krokileri ve tatbikat takvimini takip ederiz.
Metal işleme ve makine imalatı gibi sanayi işyerlerinde senaryolar çoğunlukla şu olaylar etrafında şekillenir: kaynak ve kesim kıvılcımının tutuşturduğu yangın, yağ ve solvent depolarında çıkan yangın, basınçlı gaz tüplerinde sızıntı, depremde devrilen raf ve istifler, makineye sıkışma gibi ciddi yaralanmalar.
