Sağlık gözetimi nedir, işverene ne kazandırır?
Sağlık gözetimi, çalışanların sağlığının işe bağlı etkenler karşısında düzenli aralıklarla izlenmesidir. İşe başlamadan önce yapılan muayene, çalışanın o işe uygun olup olmadığını gösterir. Aynı çalışanın yıllar içinde tekrarlanan muayeneleri ise gürültünün, tozun veya kimyasalların sağlığında bir iz bırakıp bırakmadığını ortaya koyar. İki muayene arasındaki fark, aldığınız önlemlerin işe yarayıp yaramadığının en somut göstergesidir.
Sağlık gözetimi tek başına yürüyen bir dosya değildir: sonuçları, risk değerlendirmesinin süresi dolmadan yenilenmesini gerektiren durumlar arasında sayılır. Örneğin odyometride işitme kaybı bulgusu çıkan bir bölümde gürültü önlemleri yeniden ele alınır. Bu yüzden muayeneyi yapan hekim ile sahayı izleyen iş güvenliği uzmanı aynı bilgiyle çalışmalıdır.
İşe giriş muayenesi ve sağlık raporu
İşe giriş muayenesi, çalışanın sağlık durumunun yapacağı işin risklerine göre değerlendirildiği ilk muayenedir ve tehlike sınıfı ne olursa olsun tüm işyerlerinde zorunludur. Hekim, çalışanın daha önceki işlerini ve maruziyetlerini, varsa kronik rahatsızlıklarını ve yeni görevinin gerektirdiği fiziksel koşulları birlikte değerlendirir; gerekiyorsa tetkik ister.
Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde, işe uygun olduğunu gösteren sağlık raporu olmadan çalışan işe başlatılamaz (6331 sayılı Kanun m.15). Bu nedenle işe alım takviminizi muayeneyle birlikte kurmanız gerekir: işe başlama tarihi belli olan adayın muayenesi ve varsa tetkikleri o tarihten önce tamamlanmalıdır.
Muayenenin işe göre yapılabilmesi için hekimin şu bilgilere ihtiyacı vardır:
- Adayın çalışacağı bölüm ve görev tanımı
- Kullanacağı makine, el aleti ve kimyasallar
- Vardiya düzeni ve gürültülü, tozlu ya da yüksekte bir işte çalışıp çalışmayacağı
- Varsa önceki işyerinden kalan muayene ve tetkik sonuçları
Periyodik muayene kaç yılda bir yapılır?
Periyodik muayene, işe giriş muayenesinden sonra düzenli aralıklarla tekrarlanan muayenedir. Azami aralığı işyerinizin tehlike sınıfı belirler (İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik, m.9). Bu aralık bir üst sınırdır; biz her çalışanın bir sonraki muayenesini kendi son muayene tarihine göre planlarız.
| Tehlike sınıfı | Periyodik muayene (en geç) | Örnek: 40 çalışanlı işyeri |
|---|---|---|
| Çok tehlikeli | Yılda bir | Her yıl 40 periyodik muayene |
| Tehlikeli | 3 yılda bir | 3 yılda 40 muayene, yani yılda ortalama 13–14 |
| Az tehlikeli | 5 yılda bir | 5 yılda 40 muayene, yani yılda ortalama 8 |
Tablodaki süreler üst sınırdır. İşyeri hekimi gerekli gördüğünde aralığı kısaltabilir; örneğin belirli bir maruziyetin yakından izlenmesi gereken çalışanlar için daha sık muayene planlanabilir. Çocuk, genç ve gebe çalışanların periyodik muayenesi ise tehlike sınıfı ne olursa olsun en geç 6 ayda bir tekrarlanır. İşe giriş muayeneleri ve kısaltılan aralıklar, tablodaki örnek sayılara eklenir.
Tehlike sınıfı, işyerinde yapılan asıl işe göre belirlenir. Tehlike sınıfları tebliğinde 01.04.2026 tarihinde yapılan değişiklikle bazı faaliyetlerin sınıfı değiştiği için sınıfınızı yeniden kontrol etmeniz yararlı olur. Tehlike sınıfınızı ve çalışan sayınızı girerek periyodik muayene aralığını ve diğer yükümlülüklerinizi İSG yükümlülük hesaplayıcısında görebilirsiniz.
Riske göre tetkikler: odyometri, SFT, akciğer grafisi
Mevzuatta herkes için geçerli sabit bir tetkik listesi yoktur. İşyeri hekimi, risk değerlendirmesinde tanımlanan tehlikelere ve ortam ölçümü sonuçlarına bakarak her görev için ayrı bir tetkik planı çıkarır. Ofiste çalışan biriyle kaynak yapan bir çalışanın tetkikleri bu yüzden aynı olmaz.
| Tetkik | Neyi değerlendirir? | Hangi işlerde gündeme gelir? (örnek) |
|---|---|---|
| Odyometri (işitme testi) | İşitme eşikleri | Pres, taşlama, kesim gibi gürültülü bölümler |
| SFT (solunum fonksiyon testi) | Akciğerin hava hacmi ve akışı | Toz, duman, gaz veya buhar maruziyeti olan işler |
| Akciğer grafisi | Akciğer dokusu | Toz maruziyeti olan işler ve hekimin gerekli gördüğü durumlar |
| Hemogram (tam kan sayımı) | Kan hücreleri | Bazı kimyasal maruziyetler ve genel sağlık değerlendirmesi |
| Portör muayenesi | Bulaşıcı mikroorganizma taşıyıcılığı | Gıda ile temas eden işler |
Akciğer grafisi, SFT, odyometri ve laboratuvar tetkikleri mobil sağlık aracıyla işyerinizde yapılabilir. Böylece taramalar, çalışanların tek tek işyerinden ayrılmasına gerek kalmadan planlanabilir.
Ek-2 formu ve muayene kayıtları
İşe giriş ve periyodik muayenelerin sonucu, Ek-2 olarak bilinen işe giriş/periyodik muayene formuna işlenir. Formda muayene bulguları, tetkik sonuçları ve hekimin değerlendirmesi bir arada tutulur. Denetimlerde ve olası bir meslek hastalığı şüphesinde, sağlık gözetiminin yapıldığını gösteren temel kayıt bu formlardır.
Kayıtların denetime her an hazır olması için her çalışan adına şunları takip ederiz:
- İşe giriş muayenesi ve tetkik sonuçları
- Bir sonraki periyodik muayenenin son tarihi
- Hekimin kısalttığı aralıklar ve kontrol tetkikleri
- Sonuçlardan çıkan ve risk değerlendirmesine aktarılan bulgular
Muayene ve tarama sürecini nasıl yürütüyoruz?
- Ön görüşme ve keşif: Çalışan listenizi, bölümleri ve görevleri, varsa önceki muayene kayıtlarını birlikte inceleriz.
- Teklif ve sözleşme: İşyeri hekimi görevlendirmesi İSG-KATİP üzerinden onaya sunulur; onaylanmamış hekim göreve başlatılamaz.
- Planlama: Risk değerlendirmesi ve yıllık çalışma planıyla birlikte görev bazında tetkik listesi ve muayene takvimi oluşturulur.
- Uygulama ve takip: Muayene ve tetkikler yapılır, sonuçlar Ek-2 formuna işlenir, yaklaşan periyodik muayeneler önceden planlanır ve bulgular iş güvenliği uzmanıyla paylaşılır.
Çok tehlikeli sınıfta 10 ve üzeri çalışanınız varsa hekime ek olarak diğer sağlık personeli (DSP) görevlendirilmesi gerekir; tam süreli işyeri hekimi olan işyerlerinde bu şart aranmaz. DSP bulunan işyerlerinde tarama günlerinin organizasyonunu ve kayıt düzenini hekim ve DSP birlikte yürütür.
Ankara'da sağlık taramaları
Ofisimiz Ankara'da, İvedik OSB 1354. Cadde'deki Fora İş Merkezi'nde. Metal işleme ve makine imalatı gibi sanayi işyerlerinde gürültü, metal tozu ve kaynak dumanı çoğu zaman aynı çatı altında bulunur; bu tür işyerlerinde odyometri ve SFT genellikle tarama planının ana kalemleridir. Ofis ve idari bölümlerde ise muayene daha çok genel sağlık değerlendirmesine ve ekranlı çalışmaya bağlı şikâyetlere odaklanır.
Ücretsiz ön değerlendirme ve keşif için bizimle iletişime geçin. Çalışan sayınızı ve bölümlerinizi konuşarak size uygun muayene ve tetkik planını birlikte çıkaralım.
