Ortam ölçümü nedir, neden gerekli?
Risk değerlendirmesinde "bu bölüm gürültülü" ya da "taşlamada toz çıkıyor" demek bir başlangıçtır; ama önlemin yeterli olup olmadığına ancak ölçülen değerle karar verilebilir. Ortam ölçümü, çalışanların maruz kaldığı fiziksel ve kimyasal etkenleri ölçer ve sonucun ilgili sınır ya da eylem değerleriyle karşılaştırılmasını sağlar. Kulak koruyucu seçimi, havalandırmanın yeterliliği veya aydınlatmanın düzeltilmesi gibi kararlar bu sonuçlara dayanır.
Ölçüm sonuçları sağlık gözetimiyle de doğrudan bağlantılıdır. Örneğin gürültü ölçümü yüksek çıkan bölümde odyometri, toz ölçümü yüksek çıkan bölümde solunum fonksiyon testi (SFT), işyeri hekimliği kapsamında hekimin tetkik planına girer.
50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren veya vekili İSG hizmetini kendisi yürütebilir, ancak ölçümleri kendisi yapamaz. İş hijyeni mevzuatı gereği bu işyerlerinde de ölçümü yetkili laboratuvar yapar.
Ortam ölçümü türleri: gürültü, toz, kimyasal, aydınlatma
Hangi ölçümlerin gerektiği, işyerinizdeki süreçlere bağlıdır. Tablo, her ölçümün neyi gösterdiğini ve nerede gündeme geldiğini özetler.
| Ölçüm | Ne ölçülür? | Tipik kaynaklar (örnek) |
|---|---|---|
| Gürültü | Ses düzeyi ve çalışanın günlük gürültü maruziyeti, dB(A) | Pres, taşlama, kesim, kompresör, jeneratör |
| Titreşim | El-kol ve tüm vücut titreşimi | Darbeli el aletleri, taşlama makinesi, forklift ve iş makineleri |
| Toz | Çalışma ortamının havasındaki toz miktarı | Taşlama, kesim, kumlama, ahşap işleme, toz ürün dolumu |
| Kimyasal maruziyet | Gaz, buhar ve duman; örneğin kaynak dumanı, solvent buharı | Kaynak, boya, yapıştırma, temizlik kimyasalları |
| Aydınlatma | Çalışma yüzeyindeki aydınlık düzeyi, lüks (lx) | Hassas montaj, kalite kontrol, ofis, depo |
| Termal konfor | Sıcaklık, nem ve hava akımı | Fırın, döküm ve ısıl işlem alanları, kapalı depolar |
Bir bölümde birden fazla etken birlikte bulunabilir; örneğin kaynak alanında hem kaynak dumanının hem de gürültünün ölçülmesi gerekebilir. Bu yüzden ölçüm planını bölüm bölüm ve görev görev çıkarırız.
Kişisel maruziyet ölçümü ile ortam ölçümü arasındaki fark
Ortam (alan) ölçümünde cihaz belirli bir noktaya konur ve o noktadaki düzeyi gösterir. Aydınlatma ve termal konfor genellikle bu şekilde ölçülür. Kişisel maruziyet ölçümünde ise cihaz ya da örnekleyici çalışanın üzerinde taşınır; çalışan gün içinde makineden makineye geçse de onun gerçekten duyduğu ya da soluduğu düzey kaydedilir.
Gürültü, toz ve kimyasal ölçümlerinde çalışanın gerçek maruziyetini en doğrudan kişisel ölçüm gösterir. Ölçüm stratejisini ve noktalarını laboratuvar ön incelemeyle belirler; nihai sorumluluk işverendedir.
Ölçüm gününe hazırlık
Ölçüm gününden önce sizden şunları rica ederiz:
- Üretimin normal temposunda sürmesi; ölçüm olağan çalışma koşullarını yansıtmalıdır
- Maruziyetin en yüksek olduğu görevlerin ve vardiyaların önceden bildirilmesi
- Çalışanlara cihazın amacının anlatılması ve işlerini değiştirmemelerinin istenmesi
Ortam ölçümünü kim yapar? Yetkili laboratuvar ve bizim rolümüz
İş hijyeni ölçümleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yetkilendirilmiş laboratuvarlarca yapılmalıdır (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik, 27.01.2023 tarihli ve 32086 sayılı Resmî Gazete). Yetkisiz bir laboratuvarın yaptığı ölçüm geçersizdir. Laboratuvar yapacağı ölçümü önceden İSG-KATİP'e bildirir, sonuçları da sisteme girer.
Ölçümü yetkili laboratuvar yapar; Pamir OSGB ise ölçümün doğru planlanmasını ve sonuçların işyerinizde uygulamaya geçmesini üstlenir. İş bölümü şöyledir:
| Aşama | Pamir OSGB | Yetkili laboratuvar |
|---|---|---|
| İhtiyacın belirlenmesi | Risk değerlendirmesinden hangi etkenin, hangi bölümde ve hangi görevde ölçüleceğini çıkarır | Ön inceleme yapar; ölçüm stratejisini ve noktalarını belirler |
| Planlama | Tarih, vardiya ve ölçülecek görevleri sizinle ve laboratuvarla netleştirir | Ölçüm ekipmanını ve ekibini hazırlar |
| Ölçüm ve analiz | Ölçüm gününde iş akışı ve çalışan bilgisi konusunda koordinasyon sağlar | Ölçümü yapar, numuneleri analiz eder, raporu düzenler |
| Rapordan sonra | Raporu sizinle değerlendirir, önlem önerir, sonuçları risk değerlendirmesine ve sağlık gözetimine işler, uygulamayı takip eder | Gerekirse önlem sonrası kontrol ölçümünü yapar |
Gürültüde eylem ve sınır değerleri: 80, 85 ve 87 dB(A)
Gürültü için mevzuat üç eşik tanımlar (Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, m.5). Eylem değerlerinde kulak koruyucunun etkisi hesaba katılmaz, sınır değerde katılır.
| Eşik | Değer | Bu değer aşılınca ne gerekir? |
|---|---|---|
| En düşük eylem değeri | 80 dB(A) | Kulak koruyucular çalışanların kullanımına hazır bulundurulur; çalışanlar bilgilendirilir ve eğitilir |
| En yüksek eylem değeri | 85 dB(A) | Kulak koruyucu kullanımı sağlanır ve denetlenir; teknik ve organizasyonel önlemlerden oluşan eylem planı uygulanır, alan işaretlenir, işitme testi yaptırılır |
| Maruziyet sınır değeri | 87 dB(A) | Hiçbir durumda aşılamaz; aşılırsa derhal önlem alınır |
Diğer ölçümlerde de rapor, ölçülen değeri ve varsa ilgili sınır değeri gösterir. Ancak sonucun mevzuata uygunluğunu laboratuvar değerlendirmez: ek önlem gerekip gerekmediğine işveren, İSG kurulu varsa onun, yoksa işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının yazılı görüşünü alarak karar verir. Biz bu değerlendirmede raporu sizinle birlikte okur, neyin hemen, neyin planlı biçimde düzeltileceğini açıklarız.
Ortam ölçümü sıklığını ne belirler?
Ölçüm sıklığını işyerinizin risk değerlendirmesi belirler. Bu nedenle "her yıl şu ölçüm yapılır" gibi tek bir takvim yerine, ölçüm planını risklerinize ve işyerindeki değişikliklere göre kurarız. Aşağıdaki durumlar risk değerlendirmesinin yenilenmesini, dolayısıyla ölçüm planının gözden geçirilmesini gerektirir:
- Yeni teknoloji, makine, ekipman veya kimyasal madde kullanılmaya başlanması
- Üretim yönteminin değişmesi
- İşyerinin taşınması veya binada değişiklik yapılması
- İş kazası, meslek hastalığı ya da ramak kala olay yaşanması
- Sınır değerlere ilişkin mevzuatın değişmesi
- Ölçüm ya da sağlık gözetimi sonuçlarının yeni bir riske işaret etmesi
- İşyeri dışından gelen yeni bir tehlike
Risk değerlendirmesinin kendi yenileme süresi dolduğunda da (çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yıl) ölçüm planı yeniden ele alınır.
Ankara'da ortam ölçümlerini nasıl planlıyoruz?
Ofisimiz Ankara İvedik OSB'de, 1354. Cadde'deki Fora İş Merkezi'nde. Ölçüm sürecini dört adımlı çalışma düzenimizle yürütürüz:
- Ön görüşme ve keşif: Bölümleri, makineleri, kimyasalları ve vardiya düzenini yerinde görürüz.
- Teklif ve sözleşme: Hangi ölçümün neden gerektiğini teklifte netleştiririz; uzman ve hekim görevlendirmeleri İSG-KATİP üzerinden onaya sunulur.
- Planlama: Ölçümü risk değerlendirmesi ve yıllık çalışma planıyla birlikte ele alır, tarihini yetkili laboratuvarla belirleriz.
- Takip: Önlemleri düzenli ziyaretlerde kontrol eder, sonuçları raporlarız.
Metal işleme ve makine imalatı gibi sanayi işyerlerinde pres ve taşlama kaynaklı gürültü ve titreşim, kaynak dumanı, metal tozu ve boya buharı sık karşılaşılan ölçüm konularıdır. Makine ve tesisat tarafındaki yükümlülükler için periyodik kontroller sayfamıza da göz atabilirsiniz. Ücretsiz ön değerlendirme ve keşif için bizimle iletişime geçin.
