Risk değerlendirmesi nedir, kimler için zorunlu?
İki kavramı ayırmak işinizi kolaylaştırır. Tehlike, zarar verme potansiyeli taşıyan her şeydir: korumasız bir pres, zemine dökülmüş yağ, kapağı açık bir kimyasal bidonu. Risk ise bu tehlikenin gerçekten zarara dönüşme olasılığı ile sonucunun ne kadar ağır olacağının birleşimidir. Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikeleri bu iki boyutla ele alıp önlemleri seçmek, uygulamak ve sonuçlarını izlemekten oluşan sürekli bir çalışmadır.
6331 sayılı Kanun kamu ve özel sektördeki tüm işleri ve işyerlerini kapsar. Risk değerlendirmesi de çalışan sayısından ve tehlike sınıfından bağımsız olarak her işyeri için gereklidir; birkaç kişilik bir büro da yüzlerce kişilik bir fabrika da bu yükümlülüğün içindedir. Değişen yalnızca yenileme sıklığı ve değerlendirmenin ayrıntı düzeyidir.
Risk analizi adım adım nasıl yapılır?
Masa başında doldurulan hazır bir form, sahadaki gerçek riskleri göstermez. Değerlendirmeyi şu sırayla yürütüyoruz:
- Hazırlık: İş akışı, makine ve ekipman listesi, kullanılan kimyasallar, geçmiş iş kazaları ve ramak kala olaylar, varsa ölçüm ve kontrol raporları toplanır.
- Sahada tehlike tanımlama: Her bölüm yerinde gezilir. Bakım, temizlik, ayar ve arıza müdahalesi gibi rutin dışı işler de listeye girer; işi yapan çalışanlarla konuşulur.
- Analiz: Her tehlike için olasılık ve sonucun şiddeti puanlanır, riskler önem sırasına dizilir.
- Kontrol tedbirleri: Önce tehlikeyi kaynağında ortadan kaldırmaya ya da daha az tehlikeli olanla değiştirmeye bakılır; ardından makine koruyucusu, havalandırma gibi teknik önlemler, talimat ve eğitim gibi organizasyonel önlemler gelir. Kişisel koruyucu donanım son savunma hattıdır.
- Dokümantasyon ve izleme: Bulgular ve önlemler sorumlu kişi ve termin tarihiyle rapora işlenir; uygulanıp uygulanmadıkları düzenli ziyaretlerde kontrol edilir.
Risk değerlendirmesi ekibinde kimler bulunur?
Ekibi işyerinizi tanıyan kişilerle kuruyoruz: işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, destek elemanları ve farklı bölümleri bilen deneyimli çalışanlar. İşi hızlandırmak için devre dışı bırakılmış bir koruyucuyu ya da gece vardiyasına özgü bir alışkanlığı, uzman ilk ziyarette göremeyebilir; bunları çoğu zaman o işi her gün yapan çalışan bilir.
Risk analizi yöntemleri: Fine-Kinney ve L tipi matris
Yöntem, riskleri birbiriyle karşılaştırılabilir hâle getiren ölçüttür. Yaygın kullanılan iki yöntemden birini, işyerinin büyüklüğüne ve süreçlerinin çeşitliliğine göre seçiyoruz.
| Yöntem | Nasıl puanlar? | Hangi işyerine uygun? |
|---|---|---|
| Fine-Kinney | Olasılık, maruz kalma sıklığı ve şiddet ayrı ayrı puanlanır; çarpımları risk skorunu verir. | Çok sayıda makine ve süreç barındıran, maruz kalma sıklığının bölümden bölüme değiştiği üretim işyerleri |
| L tipi matris | Olasılık ve şiddet bir tabloda eşleştirilir; kesiştikleri hücre risk düzeyini gösterir. | Süreçleri sade, tehlike çeşidi sınırlı büro, mağaza ve küçük atölyeler |
Yönetmelik belirli bir yöntemi zorunlu tutmaz; önemli olan, seçilen ölçütün bütün işyerinde tutarlı uygulanmasıdır. Skoru yüksek riskler için termin kısa tutulur; düşük riskler de listeden silinmez, izlenir.
Risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?
Yenileme süresi tehlike sınıfına bağlıdır: çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir. Yenileme sürenizi ve diğer asgari yükümlülüklerinizi İSG yükümlülük hesaplayıcısı ile görebilirsiniz. Bu süreler bir üst sınırdır; aşağıdaki durumlardan biri yaşandığında değerlendirme süre dolmadan yenilenir.
| Durum | Sahadan örnek |
|---|---|
| İşyerinin taşınması veya binada değişiklik | Yeni bir üretim holüne geçmek, ara kat eklemek, depoyu üretim alanına çevirmek |
| Yeni teknoloji, madde veya ekipman | Lazer kesim tezgâhı, yeni bir solvent, ilk forklift alımı |
| Üretim yönteminin değişmesi | Elle yapılan kaynağın robota alınması, daldırma boyadan püskürtmeye geçilmesi |
| İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay | Kıl payı atlatılan bir yük düşmesi, tezgâhta parmak sıkışması |
| Sınır değer mevzuatının değişmesi | Kullandığınız bir kimyasalın maruziyet sınır değerinin değişmesi |
| Ölçüm veya sağlık gözetimi sonuçları | Gürültü ölçümünde eylem değerinin aşılması, odyometride işitme kaybı bulgusu |
| İşyeri dışından gelen yeni bir tehlike | Yan parselde kimyasal depolayan bir tesisin faaliyete geçmesi |
Risk değerlendirmesi yenilendiğinde ona dayanan acil durum eylem planı da gözden geçirilmelidir. Planın yenileme süreleri de aynıdır: tehlike sınıfına göre en geç 2, 4 ve 6 yıl.
Risk analizi raporunda neler bulunmalı?
Risk analizi raporu, denetimde incelenen temel belgelerden biridir. Elinizdeki raporun işe yarar olup olmadığını şu başlıklarla kontrol edebilirsiniz:
- İşyeri unvanı, adresi, tehlike sınıfı ve işverenin adı
- Değerlendirmeyi yapan ekip; uzman ve hekimin Bakanlık belge bilgileri
- Değerlendirme tarihi ve bir sonraki yenileme tarihi
- Bölüm adlarıyla, iş bazında tehlike listesi; rutin dışı işler dahil
- Kullanılan yöntem ve her riskin puanı
- Mevcut ve ek önlemler, her biri için sorumlu, termin ve gerçekleşme tarihi; önlemlerden sonra yeniden belirlenen risk seviyesi
- Dayanak alınan ölçüm, kontrol ve sağlık gözetimi sonuçlarına atıf
Periyodik kontroller ve ölçümler yenilendikçe sonuçlarını rapora işliyoruz; böylece rapor eski verilere dayanmaz. Sayfalar numaralanır, her sayfa parafe edilip son sayfa imzalanır; rapor işyerinde saklanır ve elektronik ortamda da hazırlanabilir. Termin tarihi gelen önlemleri ziyaretlerde sahada kontrol eder, tamamlananları kayda geçiririz.
Ankara'da risk değerlendirmesini nasıl yürütüyoruz?
Ofisimiz Ankara'da, İvedik OSB'de. Hizmet verdiğimiz işyerlerinde risk değerlendirmesini dört adımlı çalışma düzenimizle yürütüyoruz:
- Ön görüşme ve keşif: İşyerinizi ücretsiz olarak yerinde görür, süreçleri ve mevcut belgeleri inceleriz.
- Teklif ve sözleşme: Kapsamı netleştirir, görevlendirmeleri İSG-KATİP üzerinden onaya sunarız.
- Birlikte oluşturma: Risk değerlendirmesini, acil durum planını ve yıllık çalışma planını sizin ekibinizle birlikte hazırlarız.
- Sürekli takip: Düzenli ziyaretlerde önlemleri kontrol eder, yenileme tarihlerini sizin yerinize izleriz.
Metal işleme ve makine imalatı gibi sanayi işyerlerinde öne çıkan riskler birbirine benzer: korumasız dönen aksamlar ve pres gibi ezme noktaları, kaynak dumanı, yüksek gürültü, forklift ile yayaların aynı koridoru paylaşması, yük kaldırma ve istifleme, boya ve solvent gibi kimyasallar, elektrik panoları. Bu riskleri genel bir listeden kopyalamak yerine sizin tezgâhlarınızda ve vardiya düzeninizde, yerinde değerlendiririz.
