Periyodik kontrol nedir, hangi yönetmeliğe dayanır?
Periyodik kontrolün dayanağı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinin (kısaca İş Ekipmanları Yönetmeliği) Ek-III'üdür. Ek-III, 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle güncellendi; hangi ekipmanın hangi aralıkla kontrol edileceği bu ekte sayılır. Ek-III'te listelenmeyen bir ekipman için zorunlu periyodik kontrol yoktur.
Periyodik kontrol bakımın yerine geçmez. Bakım, arızayı önlemek için kullanıcının ya da servisin düzenli olarak yaptığı bir iştir. Periyodik kontrol ise yetkili bir kişinin, ekipmanın güvenle kullanılabilir durumda olup olmadığını belirli aralıklarla tespit edip raporlamasıdır. Gürültü ve toz gibi çalışma ortamına ait değerler ise periyodik kontrolün değil, ortam ölçümleri kapsamındadır.
Periyodik kontrole tabi iş ekipmanları ve süreleri
Aşağıdaki tablo, ilgili standartta başka bir süre belirtilmemişse Ek-III'e göre uygulanan kontrol aralıklarını özetler.
| Ekipman grubu | Örnekler | Kontrol aralığı |
|---|---|---|
| Kaldırma ekipmanları | Krenler, vinçler, forklift ve transpaletler | Yılda 1 |
| Basınçlı kaplar | Kalorifer kazanları, kompresör hava tankları | Yılda 1 |
| Basınçlı kaplarda istisnalar | Atmosferik, dik, silindirik, yer üstü çelik tehlikeli sıvı tankları; yer altı ve yer üstü LPG tankları | Bu sıvı tanklarında en geç 10 yıl; LPG tanklarında işverenin yazılı planındaki sürede muayene, 10 yılın sonunda yeniden değerlendirme |
| Elektrik | Elektrik iç tesisatı, topraklama, paratoner ve yıldırımdan korunma | Yılda 1 |
| Yangın tesisatı | Sprinkler, hidrant, yangın dolapları | Yılda 1 |
| Portatif yangın söndürücüler | Seyyar söndürücüler (yangın tüpleri) | Yılda 1 |
Tablodaki süreler azami sürelerdir; ilgili standartta süre belirtilmemişse bu aralıklar aşılamaz. Portatif söndürücüler Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve ilgili standarda göre kontrol edilir.
Kaldırma ekipmanları ve basınçlı kaplar
Forklift, transpalet ve vinçler
Forklift ve tavan vinci sanayi işyerlerinde yaygın kullanılan kaldırma ekipmanlarıdır; transpaletler de aynı kapsamdadır ve çoğu zaman unutulur. Kontrolde taşıma kapasitesine uygunluk, fren ve emniyet donanımları, zincir, halat ve kanca gibi aşınan parçalar incelenir. Kiralık bir forklift ya da taşeronun getirdiği bir vinç sahaya girmeden önce güncel kontrol raporunu istemenizi öneririz; envanterde bu ekipmanları da ayrı satırda izliyoruz.
Kompresör tankları ve kazanlar
Kompresör hava tankı, atölyelerde sık gözden kaçan bir basınçlı kaptır: bir köşede yıllarca çalışır ama kontrol listesine çoğu zaman girmez. Kalorifer kazanları da aynı kapsamdadır. Bu kaplarda kontrol, kabın ve emniyet donanımlarının güvenli çalışıp çalışmadığını ortaya koyar. LPG ve bazı tehlikeli sıvı tanklarında süre farklıdır; LPG tank ve tesisatlarının kontrolünü de ekipman muayene kuruluşu yapar. Bu yüzden envanterde bu tankları ayrıca işaretliyoruz.
Elektrik tesisatı, topraklama ve yangın sistemleri
Elektrik iç tesisatı ve topraklama ölçümü
Elektrik iç tesisatı, topraklama, paratoner ve yıldırımdan korunma sistemleri yılda bir kontrol edilir. Topraklama ölçümü, bir arızada makine gövdesine geçen akımın çalışana değil toprağa akmasını sağlayan sistemin işlediğini gösterir. Ana kolonun ya da kolon kesitinin değişmesi, esasa ilişkin bir değişiklik veya en az %20 güç değişikliği önemli bakım ve onarım sayılır; bunlardan sonra periyodik kontrol yaptırmak zorunludur. Daha küçük eklemelerde kontrol, risk değerlendirmesine göre öne çekilebilir. Kontrolde tesisat projesi de aranır; projesi olmayan tesisatı ilgili yönetmelik ve standartlara göre projelendirmek işverenin yükümlülüğüdür.
Yangın tesisatı ve söndürücüler
Sprinkler, hidrant, yangın dolapları ve portatif söndürücüler de yılda bir kontrol edilir. Bu sistemler acil durum eylem planı içindeki söndürme senaryosunun dayanağıdır; kontrol edilmemiş bir hidrant ya da basıncı düşmüş bir söndürücü, gerçek bir yangında planı kâğıt üzerinde bırakır. Söndürücülerin yerini ve sayısını tahliye krokisiyle de karşılaştırırız.
Kontrolü kim yapar, Pamir OSGB'nin rolü nedir?
Periyodik kontrolü, ekipmanın türüne uygun branştan ve Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı yetkili meslek mensupları yapar ve raporu onlar düzenler. Bu kontroller için kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP'te sözleşme yapılıp karşılıklı onaylanır; sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersizdir. Mevzuat, OSGB'lerin ve OSGB çalışanlarının periyodik kontrol yapmasına izin vermez. Bu yüzden bizim görevimiz kontrolü yapmak değil, sürecin eksiksiz ve zamanında işlemesini sağlamaktır. Görev paylaşımı şöyledir:
| Adım | Kim yapar? |
|---|---|
| Kontrole tabi ekipman envanteri | Pamir OSGB, sizin teknik ekibinizle birlikte |
| Kontrol takvimi, hatırlatma ve kontrol gününün organizasyonu | Pamir OSGB |
| Kontrol ve raporun düzenlenmesi | Yetkili meslek mensubu; kule kren, LPG tank ve tesisatı gibi yönetmelikte sayılan ekipmanlarda ekipman muayene kuruluşu |
| Uygunsuzlukların giderilmesi | İşveren; bakım ekibi veya yetkili servis aracılığıyla |
| Giderilen uygunsuzluğun sahada teyidi ve dosyalama | Pamir OSGB |
Ankara'da periyodik kontrol sürecini nasıl yürütüyoruz?
Ankara İvedik OSB'deki ofisimizden hizmet verdiğimiz işyerlerinde süreç şu sırayla ilerler:
- Keşif ve envanter: Ön görüşme ve keşifte sahayı gezeriz; sözleşmenin ardından kaldırma ekipmanlarını, basınçlı kapları, elektrik ve yangın tesisatını seri numarası ve konumuyla listeleriz.
- Takvim: Her ekipmanın son kontrol tarihine göre bir sonrakini planlar, üretiminizi en az aksatacak günleri sizinle seçeriz.
- Kontrol günü: Yetkili kişinin sahadaki çalışmasını organize eder; ekipmanların erişilebilir olmasını ve gerekirse durdurulmasını sizinle önceden planlarız.
- Rapor ve takip: Raporları ekipman bazında dosyalar, uygunsuzlukları sorumlu ve termin tarihiyle listeler, giderildiklerini sahada teyit ederiz.
Makine imalatı ve metal işleme atölyelerinde envanter çoğu zaman beklenenden kalabalık çıkar: tavan vinçleri, forkliftler, birden fazla kompresör, sonradan eklenmiş panolar. Bu ekipmanların raporları tek dosyada ve tarih sırasıyla durduğunda denetime her an hazır olursunuz.
